Γιατί δεν αδυνατίζω; | Μέρος ΙΙ

Μέρος 2: Το σώμα που δεν έχει ενέργεια

Γιατί κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να χάσουν βάρος;

Στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς ξεκίνησα από μια απλή απορία: γιατί δύο άνθρωποι μπορεί να προσπαθούν να χάσουν βάρος, να κάνουν φαινομενικά παρόμοια πράγματα και παρ’ όλα αυτά το σώμα τους να ανταποκρίνεται τόσο διαφορετικά;

Η ενεργειακή ισορροπία φυσικά εξακολουθεί να ισχύει. Για να χαθεί βάρος χρειάζεται, σε βάθος χρόνου, να δαπανάται περισσότερη ενέργεια από εκείνη που προσλαμβάνεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι ξεκινούν από το ίδιο σημείο ή ότι το σώμα τους αντιδρά με τον ίδιο τρόπο στην προσπάθεια.

Στο πρώτο άρθρο είδαμε το σώμα που συσσωρεύει: ένα σώμα στο οποίο κυριαρχούν η βαρύτητα, η κατακράτηση, το πρήξιμο, η αίσθηση ότι κάτι λιμνάζει.

Υπάρχει όμως και μια πολύ διαφορετική εικόνα.

Ένα σώμα που δεν δίνει τόσο την αίσθηση ότι «κρατά», όσο ότι δεν έχει αρκετές δυνάμεις.

Και εδώ η δυσκολία στην απώλεια βάρους αρχίζει να αποκτά διαφορετικό ενδιαφέρον.

Μήπως αναγνωρίζεις αυτό το σώμα;

Μπορεί να μην αισθάνεσαι ιδιαίτερα βαριά ή πρησμένη. Αυτό που σε ενοχλεί περισσότερο ίσως είναι ότι κουράζεσαι εύκολα.

Ξυπνάς το πρωί και δεν νιώθεις πραγματικά ξεκούραστη. Ξεκινάς την ημέρα σου, αλλά κάπου στην πορεία η ενέργεια πέφτει. Υπάρχουν πράγματα που θέλεις να κάνεις και τελικά τα αφήνεις για αργότερα, όχι επειδή δεν έχεις διάθεση, αλλά επειδή νιώθεις ότι δεν έχεις άλλες δυνάμεις.

Η άσκηση μπορεί να σου κάνει καλό, αλλά δεν είναι πάντα εύκολο να την ξεκινήσεις. Και υπάρχουν περίοδοι που, αντί να σε τονώνει, αισθάνεσαι ότι σε εξαντλεί περισσότερο.

Μπορεί επίσης να έχεις παρατηρήσει κάτι παράξενο όταν προσπαθείς να αδυνατίσεις. Μειώνεις το φαγητό, προσπαθείς να κινηθείς περισσότερο, για λίγο τα καταφέρνεις — και κάποια στιγμή αρχίζεις να νιώθεις ακόμη πιο κουρασμένη. Χωρίς να το καταλαβαίνεις κάθεσαι περισσότερο, αποφεύγεις περιττές μετακινήσεις, αφήνεις πράγματα που κανονικά θα έκανες.

Σαν το σώμα να προσπαθεί να εξοικονομήσει ό,τι του έχει απομείνει.

Δεν σημαίνει ότι όποιος κουράζεται εύκολα ανήκει σε έναν συγκεκριμένο «τύπο». Η επίμονη κόπωση μπορεί να έχει πολλές και πολύ διαφορετικές αιτίες και χρειάζεται να διερευνάται.

Αλλά αυτή ακριβώς η εικόνα — ένα σώμα με περιορισμένη αντοχή — είναι που μου κίνησε το ενδιαφέρον.

Γιατί την είχα συναντήσει ξανά, με διαφορετικά ονόματα, σε διαφορετικά θεωρητικά συστήματα.

Τι συμβαίνει όταν ζητάμε από ένα σώμα να χάσει βάρος, ενώ αυτό ήδη κουράζεται εύκολα;

Γιατί αποφάσισα να το ψάξω διαφορετικά;

Όταν άρχισα να μελετώ τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους έχει περιγραφεί το σώμα, αυτό που με ενδιέφερε δεν ήταν να αποδείξω ότι όλοι μιλούν για το ίδιο πράγμα.

Δεν μιλούν.

Η Κινέζικη Ιατρική έχει το δικό της θεωρητικό σύστημα. Ο Reich και αργότερα ο Lowen παρατηρούσαν το σώμα μέσα από ένα εντελώς διαφορετικό ψυχοσωματικό πλαίσιο. Η σύγχρονη φυσιολογία μετρά μεταβολικές και συμπεριφορικές μεταβλητές που οι προηγούμενες θεωρίες ούτε μπορούσαν ούτε επιχειρούσαν να μετρήσουν.

Κι όμως, ορισμένες φορές εμφανίζεται μια παρατήρηση που σε κάνει να σταθείς.

Στον Reich και κυρίως στον Lowen, η ζωτικότητα του σώματος είχε κεντρική θέση. Η αναπνοή, η στάση, η ελευθερία της κίνησης, η μυϊκή ένταση και η δυνατότητα ενός ανθρώπου να κινητοποιηθεί θεωρούνταν εκφράσεις του τρόπου με τον οποίο οργανώνει συνολικά τον εαυτό του.

Σε ορισμένες περιγραφές εμφανίζεται ένα σώμα με μειωμένη ενεργητικότητα: λιγότερο αυθόρμητο, με περιορισμένη έκφραση, μικρότερη αίσθηση σωματικής δύναμης.

Δεν υπάρχει όμως ένας χαρακτήρας του Reich ή του Lowen που να μπορούμε σοβαρά να βάλουμε απέναντι στο Qi Deficiency και να πούμε ότι είναι η δυτική εκδοχή του.

Και αυτό έχει σημασία.

Στο πρώτο μέρος υπήρχε μια αρκετά ενδιαφέρουσα σωματική σύγκλιση που άξιζε να εξετάσουμε. Εδώ η αντιστοιχία είναι πολύ πιο αδύναμη.

Το κοινό σημείο δεν είναι ένας «τύπος χαρακτήρα».

Είναι κάτι πιο απλό: η παρατήρηση της ζωτικότητας του σώματος ως ουσιαστικής πληροφορίας για τον άνθρωπο.

Και αυτό ήταν αρκετό για να με κάνει να κοιτάξω τι συμβαίνει στην Κινέζικη Ιατρική.

Οι παραπάνω προσεγγίσεις δεν είναι ισοδύναμες και δεν περιγράφουν τον ίδιο βιολογικό μηχανισμό. Μπαίνουν δίπλα ως διαφορετικοί τρόποι παρατήρησης μιας κοινής σωματικής εικόνας: της μειωμένης ζωτικότητας.

Τι βλέπει η Κινέζικη Ιατρική στο σώμα που κουράζεται εύκολα;

Στη θεωρία των εννέα τύπων κράσης (constitutions) της Κινέζικης Ιατρικής υπάρχει ένας τύπος που ονομάζεται Qi Deficiency Constitution — τύπος κράσης Ανεπάρκειας Qi.

Το Qi μεταφράζεται συχνά ως «ενέργεια», αλλά η μετάφραση είναι αναγκαστικά ατελής. Δεν πρόκειται για ενέργεια με τη βιοχημική έννοια, ούτε μπορούμε να το ταυτίσουμε με τις θερμίδες, το ATP ή τον μεταβολικό ρυθμό.

Στο θεωρητικό πλαίσιο της Κινέζικης Ιατρικής το Qi αφορά περισσότερο τη λειτουργική ικανότητα του οργανισμού: την ικανότητά του να κινεί, να μετασχηματίζει, να στηρίζει και να διατηρεί τις λειτουργίες του.

Και η περιγραφή του Qi Deficiency Constitution είναι εντυπωσιακά σωματική.

Στα ερωτηματολόγια που έχουν αναπτυχθεί για την αξιολόγηση των τύπων κράσης, εμφανίζονται χαρακτηριστικά όπως η εύκολη κόπωση, η δύσπνοια ή το λαχάνιασμα με μικρή προσπάθεια, η αδύναμη φωνή, η εύκολη εφίδρωση και η μικρότερη αντοχή.

Με άλλα λόγια, το κεντρικό στοιχείο δεν είναι το βάρος.

Είναι ότι η προσπάθεια κοστίζει περισσότερο.

Και αυτό κάνει το Qi Deficiency ιδιαίτερα ενδιαφέρον για αυτή τη σειρά. Όχι επειδή η Κινέζικη Ιατρική λέει ότι «η έλλειψη Qi παχαίνει» — δεν λέει κάτι τόσο απλό — αλλά επειδή μας αναγκάζει να κοιτάξουμε το πρόβλημα της απώλειας βάρους από την αντίθετη πλευρά.

Όχι μόνο πόση ενέργεια προσλαμβάνει ένας άνθρωπος.

Αλλά και με πόση λειτουργική δύναμη περνά την ημέρα του.

Τύπος κράσης δεν σημαίνει διάγνωση

Εδώ χρειάζεται η ίδια διάκριση που κάναμε και στο πρώτο μέρος.

Ο τύπος κράσης (constitution) δεν είναι το ίδιο πράγμα με ένα ενεργό πρότυπο ανισορροπίας (pattern).

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει προδιάθεση προς Qi Deficiency χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι η σημερινή του κλινική εικόνα είναι, για παράδειγμα, Spleen Qi Deficiency.

Ούτε μπορούμε να πάρουμε την κόπωση, να την ονομάσουμε Qi Deficiency και στη συνέχεια να εξηγήσουμε μέσα από αυτήν όλα τα υπόλοιπα συμπτώματα.

Οι τύποι κράσης συχνά συνυπάρχουν. Κάποιος μπορεί να παρουσιάζει στοιχεία Qi Deficiency μαζί με Phlegm–Dampness, Qi Stagnation ή άλλο constitution. Και η ίδια η κόπωση μπορεί να προκύπτει από τελείως διαφορετικές καταστάσεις.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν μιλάμε για βάρος.

Γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να έχει το σώμα που περιγράψαμε παραπάνω και ταυτόχρονα να συσσωρεύει εύκολα. Ένας άλλος μπορεί να είναι εξίσου κουρασμένος χωρίς να έχει καθόλου αυξημένο βάρος.

Άρα το ερώτημα δεν είναι αν το Qi Deficiency αποτελεί μια ακόμη «αιτία παχυσαρκίας».

Το ερώτημα είναι αν η εικόνα που περιγράφει έχει κάποια σχέση με τη δυσκολία διαχείρισης του βάρους.

Και τι λέει η σύγχρονη έρευνα;

Εδώ τα πράγματα γίνονται ενδιαφέροντα, γιατί τα δεδομένα δεν μας δίνουν μια βολική, μονοσήμαντη απάντηση.

Σε μεγάλη μελέτη 18.805 ενηλίκων εξετάστηκε η σχέση των τύπων κράσης της Κινέζικης Ιατρικής με το υπερβάλλον βάρος και την παχυσαρκία.

Το ισχυρότερο εύρημα ήταν αυτό που είδαμε στο προηγούμενο άρθρο: το Phlegm–Dampness είχε πολύ ισχυρή συσχέτιση με την παχυσαρκία.

Υπήρχε όμως και ένα δεύτερο εύρημα.

Το Qi Deficiency συσχετίστηκε επίσης με αυξημένη πιθανότητα παχυσαρκίας, αν και η σχέση ήταν σαφώς ασθενέστερη από εκείνη του Phlegm–Dampness.

Αυτό είναι ενδιαφέρον. Δεν αποτελεί όμως απόδειξη ότι το Qi Deficiency προκαλεί αύξηση βάρους. Μια διατομεακή μελέτη μπορεί να μας δείξει ότι δύο πράγματα εμφανίζονται μαζί συχνότερα· δεν μπορεί να μας πει ποιο προηγήθηκε ούτε ποιος είναι ο μηχανισμός που τα συνδέει.

Και άλλες μελέτες δεν έχουν δώσει απολύτως ομοιόμορφη εικόνα.

Επομένως δεν μπορούμε να καταλήξουμε στο εύκολο συμπέρασμα ότι υπάρχει ένας «κουρασμένος μεταβολικός τύπος» που αντιστοιχεί στο Qi Deficiency.

Μπορούμε όμως να κάνουμε την επόμενη ερώτηση.

Θα μπορούσε η ίδια η κόπωση να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα σώμα διαχειρίζεται το βάρος του;

Η κίνηση που δεν τη λέμε άσκηση

Όταν σκεφτόμαστε πόση ενέργεια ξοδεύει ένας άνθρωπος, συνήθως σκεφτόμαστε πρώτα την άσκηση.

Υπάρχει όμως ένα μεγάλο κομμάτι της καθημερινής ενεργειακής δαπάνης που δεν συμβαίνει στο γυμναστήριο.

Είναι το περπάτημα μέχρι το κατάστημα, η ορθοστασία, οι δουλειές του σπιτιού, οι μετακινήσεις, το πόσο συχνά σηκωνόμαστε από την καρέκλα και όλες εκείνες οι μικρές αυθόρμητες κινήσεις που κάνουμε μέσα στην ημέρα.

Στη φυσιολογία αυτό ονομάζεται Non-Exercise Activity Thermogenesis (NEAT).

Και γνωρίζουμε ότι διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Δεν γνωρίζουμε αν το Qi Deficiency Constitution συνδέεται με χαμηλότερο NEAT. Δεν έχει αποδειχθεί κάτι τέτοιο και δεν θα ήταν σωστό να παρουσιάσουμε τη μία έννοια ως βιολογική εξήγηση της άλλης.

Υπάρχει όμως μια παρατήρηση που αξίζει να μείνει.

Όταν ένας άνθρωπος είναι κουρασμένος, δεν μειώνεται απαραίτητα μόνο η προγραμματισμένη άσκηση. Μπορεί να μειωθεί ολόκληρη η αυθόρμητη δραστηριότητα της ημέρας του.

Και αυτό συμβαίνει συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνεται.

Ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται ένα μέρος της απάντησης στο παράδοξο που περιγράψαμε στην αρχή: περιορίζεις περισσότερο το φαγητό, προσπαθείς περισσότερο — και ταυτόχρονα αισθάνεσαι ότι έχεις όλο και λιγότερη ενέργεια για να κινηθείς.

Δεν είναι απόδειξη για το Qi Deficiency.

Είναι όμως ένας πραγματικός φυσιολογικός παράγοντας που κάνει την αρχική παρατήρηση πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Αν αναγνωρίζω το σώμα μου σε αυτή την εικόνα, τι μπορώ να κάνω διαφορετικά;

Το πρώτο ίσως είναι να μη θεωρήσεις την εξάντληση φυσιολογικό τίμημα της προσπάθειας να χάσεις βάρος.

Αν η κόπωση είναι επίμονη, χρειάζεται να διερευνηθεί. Ο ύπνος, η αναιμία ή η έλλειψη σιδήρου, η λειτουργία του θυρεοειδούς, η διατροφική επάρκεια, η μυϊκή μάζα, ορμονικοί παράγοντες, φάρμακα ή άλλες καταστάσεις μπορούν να αλλάξουν εντελώς την εικόνα.

Από την πλευρά της Κινέζικης Ιατρικής, επίσης, δεν υπάρχει μία θεραπεία για «Qi Deficiency και αδυνάτισμα».

Χρειάζεται πρώτα να φανεί αν υπάρχει πράγματι ενεργό pattern ανεπάρκειας, ποιο λειτουργικό σύστημα αφορά και τι άλλο συνυπάρχει.

Αυτό αλλάζει και τη λογική του βελονισμού.

Ο στόχος δεν είναι απλώς να «ενεργοποιηθεί ο μεταβολισμός» ή να χρησιμοποιηθούν κάποια υποτιθέμενα σημεία αδυνατίσματος. Σε έναν οργανισμό που εμφανίζει πραγματική εικόνα ανεπάρκειας, η θεραπευτική σκέψη μπορεί να χρειάζεται να στραφεί πρώτα στην υποστήριξη της λειτουργικότητας και της αντοχής του, ανάλογα πάντα με το συγκεκριμένο pattern.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο χρήσιμη διαφορά αυτού του δεύτερου σώματος από το πρώτο.

Στο σώμα που συσσωρεύει, η προσοχή μας πήγε σε αυτό που κρατά.

Στο σώμα που δεν έχει ενέργεια, η προσοχή πηγαίνει πρώτα σε αυτό που λείπει.

Και πριν ζητήσουμε από έναν ήδη κουρασμένο οργανισμό να φάει λιγότερο, να κινηθεί περισσότερο και να προσπαθήσει ακόμη πιο σκληρά, ίσως αξίζει να καταλάβουμε γιατί η καθημερινότητά του τού κοστίζει ήδη τόσο πολύ.

Γιατί δύο άνθρωποι μπορεί να κοιτάζουν την ίδια ένδειξη στη ζυγαριά.

Αλλά να μην έχουν καθόλου το ίδιο σώμα.

Στο επόμενο μέρος θα δούμε έναν τύπο που μοιάζει σε ορισμένα σημεία με αυτόν, αλλά προσθέτει ένα πολύ χαρακτηριστικό στοιχείο: το κρύο.

Μέρος 3: Το σώμα που έχει χάσει τη φωτιά του — Yang Deficiency.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί η συνεχής κούραση να δυσκολεύει την απώλεια βάρους;
Ναι, μπορεί να επηρεάζει έμμεσα την προσπάθεια. Ένας άνθρωπος που είναι διαρκώς κουρασμένος μπορεί να κινείται λιγότερο μέσα στην ημέρα, ακόμη κι αν ακολουθεί κανονικά ένα πρόγραμμα άσκησης. Η μη προγραμματισμένη καθημερινή κίνηση αποτελεί μέρος της συνολικής ενεργειακής δαπάνης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε περίπτωση κόπωσης εξηγεί τη δυσκολία απώλειας βάρους.

Τι είναι το Qi Deficiency στην Κινέζικη Ιατρική;
Το Qi Deficiency περιγράφει μια εικόνα μειωμένης λειτουργικής δύναμης. Στον τύπο κράσης Qi Deficiency συναντώνται χαρακτηριστικά όπως εύκολη κόπωση, μειωμένη αντοχή, λαχάνιασμα με μικρή προσπάθεια, αδύναμη φωνή και εύκολη εφίδρωση. Ο τύπος κράσης, όμως, δεν αποτελεί από μόνος του διάγνωση ενεργού προτύπου ανισορροπίας.

Το Qi Deficiency σημαίνει αργός μεταβολισμός;
Όχι. Δεν υπάρχει επιστημονική βάση για να ταυτίσουμε το Qi Deficiency με χαμηλό βασικό μεταβολικό ρυθμό ή με κάποιο συγκεκριμένο μεταβολικό φαινότυπο. Πρόκειται για έννοιες που ανήκουν σε διαφορετικά θεωρητικά συστήματα.

Υπάρχει σχέση ανάμεσα στο Qi Deficiency και την παχυσαρκία;
Υπάρχουν μελέτες που έχουν βρει συσχέτιση, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά για να μιλήσουμε για αιτιώδη σχέση. Σε μεγάλη μελέτη 18.805 ενηλίκων, το Qi Deficiency συσχετίστηκε με αυξημένη πιθανότητα παχυσαρκίας, με σαφώς μικρότερη συσχέτιση από εκείνη που παρατηρήθηκε για το Phlegm–Dampness.

Μπορεί ο βελονισμός να βοηθήσει όταν συνυπάρχουν κόπωση και δυσκολία απώλειας βάρους;

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο βελονισμός μπορεί να έχει θέση ως συμπληρωματική παρέμβαση στη διαχείριση του βάρους, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Πρόσφατη umbrella review του 2025, που συγκέντρωσε 22 συστηματικές ανασκοπήσεις και 60 μετα-αναλύσεις, βρήκε τα ισχυρότερα δεδομένα όταν ο βελονισμός προστέθηκε σε παρεμβάσεις τρόπου ζωής, σε σύγκριση με τις παρεμβάσεις τρόπου ζωής μόνες τους.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο «πρωτόκολλο βελονισμού για αδυνάτισμα» ούτε ότι έχει τεκμηριωθεί ειδική θεραπεία για ανθρώπους με Qi Deficiency Constitution. Στην Κινέζικη Ιατρική η επιλογή των σημείων βασίζεται στο ενεργό πρότυπο ανισορροπίας (pattern) του συγκεκριμένου ανθρώπου. Αν στην εικόνα κυριαρχεί πραγματική ανεπάρκεια Qi, η θεραπευτική στρατηγική μπορεί επομένως να είναι διαφορετική από εκείνη ενός ανθρώπου στον οποίο κυριαρχούν Φλέγμα και Υγρασία (Phlegm–Dampness) ή Υγρασία-Φωτιά (Damp–Heat).

Βιβλιογραφία

1. Zhu YB, Wang Q, Wu CY, et al. (2010). Logistic regression analysis on relationships between traditional Chinese medicine constitutional types and overweight or obesity. Journal of Chinese Integrative Medicine, 8(11), 1023–1028. DOI: 10.3736/jcim20101104.
   PubMed — PMID 21078265
2. Bai MH, Wong W, Hou SJ, et al. (2022). Development and evaluation of short form of constitution in Chinese medicine questionnaire: a national epidemiological survey data of 21 948 cases. Journal of Traditional Chinese Medicine, 42(1), 122–131. DOI: 10.19852/j.cnki.jtcm.20211228.001.
   PubMed — PMID 35294132 · Full text — PMC
3. Wu YH, Wang J, Bai MH, et al. (2025). Prevalence of traditional Chinese medicine body constitutions in a large community-based study in Hangzhou, China. Chinese Medicine, 20, 206.
   PubMed — PMID 41310674 · Full text — PMC
4. Chung N, Park MY, Kim J, et al. (2018). Non-exercise activity thermogenesis (NEAT): a component of total daily energy expenditure. Journal of Exercise Nutrition & Biochemistry, 22(2), 23–30. DOI: 10.20463/jenb.2018.0013.
   PubMed — PMID 30149423 · Full text — PMC
5. Rosenbaum M. (2023). Appetite, Energy Expenditure, and the Regulation of Energy Balance. Gastroenterology Clinics of North America, 52(2), 311–322. DOI: 10.1016/j.gtc.2023.03.004.
   PubMed — PMID 37197875
6. Chen M, Wu R, Chen R, et al. (2025). Acupuncture for Treatment of Obesity: An Umbrella Review. Journal of Evidence-Based Medicine, 18(4), e70083. DOI: 10.1111/jebm.70083.
   PubMed — PMID 41071083

Σημείωση
Αυτή η σειρά είναι μια συγκριτική διερεύνηση — όχι απόδειξη. Οι συγκλίσεις που περιγράφονται ανάμεσα στην Κινέζικη Ιατρική, σε ψυχαναλυτικές και σωματοθεραπευτικές θεωρίες και στη σύγχρονη έρευνα δεν αποτελούν καθιερωμένες επιστημονικές αντιστοιχίες, αλλά παρατηρήσεις που αξίζει να μπουν σε διάλογο.

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση ή θεραπευτική οδηγία. Η δυσκολία απώλειας βάρους είναι πολυπαραγοντική και δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε μία σωματική ιδιοσυγκρασία, έναν σωματότυπο, ένα ψυχολογικό χαρακτηριστικό ή έναν μεμονωμένο μεταβολικό μηχανισμό.