Mέρος 1: Το σώμα που συσσωρεύει

Γιατί κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να χάσουν βάρος;

«Γιατί δεν αδυνατίζω;»

Είναι ίσως μία από τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις όταν κάποιος προσπαθεί να χάσει βάρος και η προσπάθειά του δεν έχει την ανταπόκριση που περίμενε.

Η εύκολη απάντηση είναι ότι χρειάζεται να φάει λιγότερο ή να κινηθεί περισσότερο. Μόνο που στην πράξη τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο απλά. Ακόμη και όταν εφαρμόζεται η ίδια παρέμβαση, η απώλεια βάρους μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η σύγχρονη έρευνα προσπαθεί πλέον να καταλάβει καλύτερα αυτή τη διαφορετική ανταπόκριση, εξετάζοντας μεταβολικούς, ορμονικούς, γενετικούς, συμπεριφορικούς και άλλους παράγοντες.

Με άλλα λόγια, το «δεν αδυνατίζω» δεν σημαίνει απαραίτητα το ίδιο πράγμα σε κάθε άνθρωπο.

Και κάπου εδώ ξεκινά η ερώτηση που με ενδιαφέρει σε αυτή τη σειρά:

Μπορούμε, πριν αναζητήσουμε ακόμη μία μέθοδο απώλειας βάρους, να καταλάβουμε καλύτερα ποιο σώμα έχουμε απέναντί μας και πώς αυτό τείνει να λειτουργεί;

Γιατί αποφάσισα να το ψάξω διαφορετικά;

Η αφετηρία αυτής της σειράς ήταν στην πραγματικότητα μια απορία που προέκυψε μέσα από τη μελέτη μου.

Η σχέση ανάμεσα στον χαρακτήρα και το σώμα έχει απασχολήσει διαφορετικές σχολές ψυχοθεραπείας. Υπάρχουν θεωρητικοί που παρατήρησαν τη στάση του σώματος, τη μυϊκή ένταση, την αναπνοή, την κίνηση ή ακόμη και τη σωματική μορφολογία και αναρωτήθηκαν αν ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται ψυχικά ένας άνθρωπος μπορεί να αφήνει κάποιο αποτύπωμα και στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται το σώμα του.

Μελετώντας αυτές τις προσεγγίσεις, άρχισα να αναρωτιέμαι πώς θα έμοιαζε η ίδια συζήτηση αν δίπλα τους βάζαμε την Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική.

Γιατί και η Κινέζικη Ιατρική, από μια εντελώς διαφορετική θεωρητική αφετηρία, δεν παρατηρεί μόνο ένα μεμονωμένο σύμπτωμα. Παρατηρεί τη συνολική εικόνα: τη σωματική κατασκευή, τις λειτουργικές τάσεις, τον τρόπο με τον οποίο ένας οργανισμός αντιδρά στο περιβάλλον και, μέσα στη σύγχρονη θεωρία των σωματικών κράσεων, ορισμένα χαρακτηριστικά της ιδιοσυγκρασίας.

Κάπως έτσι ξεκίνησε αυτή η μικρή μελέτη.

Όχι με την υπόθεση ότι οι διαφορετικές θεωρίες περιγράφουν το ίδιο πράγμα. Ούτε με την πρόθεση να κατασκευάσω αντιστοιχίες εκεί όπου δεν υπάρχουν.

Το ερώτημα ήταν πολύ πιο απλό:

Αν τις βάλουμε δίπλα-δίπλα, θα συναντηθούν κάπου;

Και, ειδικά όταν μιλάμε για το βάρος, θα μπορούσαν κάποιες από αυτές τις διαφορετικές σωματικές και λειτουργικές εικόνες να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα γιατί η δυσκολία απώλειας βάρους δεν μοιάζει ίδια σε όλους;

Μπορεί ο τρόπος που «κρατάμε» να φαίνεται και στο σώμα;

Η ιδέα ότι ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου μπορεί να αποτυπώνεται στο σώμα του δεν είναι καινούρια.

Ο Wilhelm Reich, στις αρχές του 20ού αιώνα, παρατήρησε κάτι που τον απασχόλησε βαθιά: οι ασθενείς του δεν έφερναν τις αμυντικές τους στάσεις μόνο στον λόγο, αλλά και στο σώμα — σε χρόνιες μυϊκές συσπάσεις που ονόμασε «θωράκιση χαρακτήρα».

Ο μαθητής του, Alexander Lowen, πήγε αυτή την παρατήρηση ένα βήμα παραπέρα, περιγράφοντας συγκεκριμένες σωματικές «υπογραφές» για διαφορετικούς τύπους χαρακτήρα.

Ένας από αυτούς τους τύπους, ο λεγόμενος «μαζοχιστικός χαρακτήρας», περιγράφεται με ένα σώμα κοντόχοντρο, με κοντό και γεμάτο κορμό, κοντό λαιμό, λεκάνη τραβηγμένη προς τα εμπρός — μια γενική εικόνα συμπίεσης και κράτησης, σαν το σώμα να έχει μάθει να μαζεύεται πάνω στον εαυτό του αντί να ανοίγει.

Δεν μπορώ να αφήσω αυτή την περιγραφή να με πάει πουθενά μακρύτερα απ’ όσο επιτρέπει. Δεν υπάρχει καμία επιστημονική τεκμηρίωση ότι αυτός ο τύπος χαρακτήρα αντιστοιχεί σε κάποια συγκεκριμένη ιατρική κατάσταση, ούτε μηχανισμός που να συνδέει τη μια περιγραφή με την άλλη.
Αυτό που υπάρχει είναι μια φαινομενολογική ομοιότητα — μια εικόνα σώματος που «κρατάει» και «συσσωρεύει» — η οποία μου φάνηκε αρκετά ενδιαφέρουσα ώστε να την κοιτάξω δίπλα σε κάτι εντελώς διαφορετικό: την Κινέζικη Ιατρική.

Τι βλέπει η Κινέζικη Ιατρική σε ένα σώμα που συσσωρεύει;

Στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική υπάρχει ένα σύστημα εννέα σωματικών ιδιοσυγκρασιών — σχετικά σταθερών, ολιστικών προδιαθέσεων που περιλαμβάνουν μορφολογικά, λειτουργικά και ψυχολογικά στοιχεία. Μία από αυτές ονομάζεται ιδιοσυγκρασία Φλέγματος–Υγρασίας (Phlegm-Dampness Constitution) — κατά κάποιον τρόπο, «η προδιάθεση της υγρασίας και του φλέγματος».

Η περιγραφή της είναι αρκετά αναγνωρίσιμη: σώμα με τάση για βάρος, κοιλιά με αίσθημα χαλαρότητας και βάρους, γενικό αίσθημα κόπωσης και βαρύτητας, τάση για υπνηλία, δυσκολία προσαρμογής σε υγρό ή βαρύ κλίμα. Το ενδιαφέρον είναι ότι η επίσημη περιγραφή περιλαμβάνει και ένα ψυχολογικό στοιχείο — όχι κάτι δραματικό, απλώς μια τάση προς έναν ήπιο, υπομονετικό χαρακτήρα. Τίποτα περισσότερο από αυτό δεν τεκμηριώνεται πραγματικά ως μέρος αυτής της ιδιοσυγκρασίας, και είναι σημαντικό να το πούμε καθαρά: δεν υπάρχει βάση να συνδέσουμε αυτή την προδιάθεση με κάποιο πλουσιότερο ψυχολογικό προφίλ, ούτε με «καταπιεσμένα συναισθήματα» ή κάτι αντίστοιχο.

Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση που θεωρώ κρίσιμη. Η κλασική θεωρία λέει ότι όταν ο Σπλήνας —μια λειτουργική έννοια της Κινέζικης Ιατρικής, όχι το ανατομικό όργανο— δυσκολεύεται να μεταφέρει και να μετασχηματίζει σωστά τα υγρά του σώματος, δημιουργείται Υγρασία, η οποία με τον καιρό μπορεί να πυκνώσει σε «Φλέγμα». Αυτό είναι ένα παθοφυσιολογικό μοντέλο, ένας τρόπος εξήγησης. Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με αυτή την ιδιοσυγκρασία έχει, αποδεδειγμένα, «Ανεπάρκεια Qi του Σπλήνα» ως ενεργή κλινική εικόνα. Η ιδιοσυγκρασία περιγράφει μια σχετικά σταθερή τάση· το τι συμβαίνει κλινικά σε έναν άνθρωπο μια δεδομένη στιγμή είναι κάτι ξεχωριστό, και η Κινέζικη Ιατρική το εξετάζει ξεχωριστά.

Κάτι ακόμη που αξίζει να ειπωθεί: ελάχιστοι άνθρωποι χωράνε καθαρά σε μία μόνο ιδιοσυγκρασία. Οι περισσότεροι εμφανίζουν μεικτές εικόνες — λίγο από τη μία, λίγο από την άλλη. Αυτό δεν αποδυναμώνει τη θεωρία· απλώς σημαίνει ότι δεν πρόκειται για ένα online τεστ προσωπικότητας όπου βρίσκεις «τον τύπο σου» και τελειώνεις. Είναι ένας τρόπος να παρατηρήσεις τάσεις, όχι να κλειδώσεις μια ταυτότητα.

Και τι λέει η σύγχρονη έρευνα;

18.000+ ενήλικες
Σε μεγάλη πληθυσμιακή μελέτη, η ιδιοσυγκρασία Φλέγματος–Υγρασίας συσχετίστηκε σημαντικά με το υπερβάλλον βάρος και την παχυσαρκία.

Το πιο ισχυρό εύρημα που έχω βρει προέρχεται από μια μεγάλη μελέτη σε παραπάνω από 18.000 ενήλικες στην Κίνα. Σε αυτή τη μελέτη, η κράση Φλέγματος και Υγρασίας συσχετίστηκε σημαντικά με αυξημένο βάρος και παχυσαρκία — ένα ενδιαφέρον εύρημα  ακριβώς επειδή συναντά μια περιγραφή που προέρχεται απο ένα εντελώς διαφορετικό θεωρητικό σύστημα.

Δεν είναι το μόνο εύρημα.

Παρόμοια συσχέτιση έχει παρατηρηθεί και σε άλλους πληθυσμούς, ενώ μελέτες έχουν εξετάσει τη σχέση της συγκεκριμένης ιδιοσυγκρασίας με μεταβολικά χαρακτηριστικά, όπως το μεταβολικό σύνδρομο και οι διαταραχές των λιπιδίων.

Υπάρχουν ακόμη και πρώιμες μελέτες που διερευνούν εάν άνθρωποι με την ίδια παχυσαρκία αλλά διαφορετική σωματική ιδιοσυγκρασία παρουσιάζουν διαφορές στο εντερικό μικροβίωμα. Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά προς το παρόν δεν μας επιτρέπουν να μιλήσουμε για συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό.

Αυτό που μπορούμε να πούμε με μεγαλύτερη ασφάλεια είναι πιο απλό: η ιδιοσυγκρασία Φλέγματος–Υγρασίας εμφανίζει επαναλαμβανόμενη συσχέτιση με το αυξημένο βάρος σε σύγχρονες μελέτες.

Δεν πρόκειται για αποδεδειγμένο μηχανισμό, ούτε το παρουσιάζω ως τέτοιο· είναι απλώς ένα σημάδι ότι κάτι μετρήσιμο, βιολογικό, μπορεί να κρύβεται πίσω από μια περιγραφή που φαινομενικά ακούγεται καθαρά συμπτωματική.

Αν αναγνωρίζω το σώμα μου σε αυτή την εικόνα, τι μπορώ να κάνω διαφορετικά;

Δεν θέλω αυτό το κείμενο να καταλήξει σε «άρα έχω Φλέγμα–Υγρασία, οπότε…». Αυτό θα ήταν ακριβώς το αντίθετο από αυτό που προσπαθώ να πω.

Η Κινέζικη Ιατρική δεν κοιτάζει μόνο τον αριθμό της ζυγαριάς. Δύο άνθρωποι με παρόμοιο βάρος μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική εικόνα — διαφορετική πέψη, διαφορετική ενέργεια, διαφορετική σχέση με το κρύο ή την υγρασία, διαφορετικό ύπνο. Και αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο τους προσεγγίζει θεραπευτικά.

Γι’ αυτό έχει σημασία και η διάκριση που κάναμε νωρίτερα: άλλο η σωματική ιδιοσυγκρασία, η γενικότερη δηλαδή προδιάθεση ενός οργανισμού, και άλλο το πρότυπο ανισορροπίας που εμφανίζει σε μια συγκεκριμένη στιγμή.

Στην εικόνα του Φλέγματος–Υγρασίας, για παράδειγμα, η θεραπευτική σκέψη μπορεί να στραφεί στην ενίσχυση της λειτουργίας του Σπλήνα, στην απομάκρυνση της Υγρασίας και στη μεταμόρφωση του Φλέγματος. Όχι επειδή υπάρχει ένα έτοιμο «πρωτόκολλο αδυνατίσματος» γι’ αυτόν τον σωματότυπο, αλλά επειδή λαμβάνουμε υπόψη το κάθε ξεχωριστό πρότυπο ανισορροπίας που παρουσιάζει ο κάθε άνθρωπος. 

Υπάρχει μάλιστα τα τελευταία χρόνια ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από τον βελονισμό στη διαχείριση της παχυσαρκίας, καθώς και μικρότερες μελέτες που έχουν αρχίσει να εξετάζουν παρεμβάσεις ειδικά σε ανθρώπους με ιδιοσυγκρασία Φλέγματος–Υγρασίας.

Δεν το αναφέρω για να πω ότι ο βελονισμός «αδυνατίζει». Το ενδιαφέρον για μένα βρίσκεται αλλού: στην προσπάθεια να δούμε αν έχει σημασία όχι μόνο τι κάνουμε, αλλά και σε ποιον οργανισμό το κάνουμε.

Και ίσως εδώ είναι το σημείο όπου αυτή η παλιά θεωρία συναντά μια πολύ σύγχρονη συζήτηση. Γιατί και η σημερινή έρευνα για την παχυσαρκία απομακρύνεται σταδιακά από την ιδέα ότι υπάρχει μία και μοναδική διαδρομή που οδηγεί στο αυξημένο βάρος. Διαφορετικοί οργανισμοί μπορεί να φτάνουν σε μια παρόμοια εικόνα μέσα από πολύ διαφορετικούς δρόμους.

Αυτό ακριβώς θέλω να ψάξω στα επόμενα μέρη.

Στο επόμενο, θα αφήσουμε για λίγο το σώμα που συσσωρεύει και θα κοιτάξουμε ένα πολύ διαφορετικό σώμα:

το σώμα που δεν έχει ενέργεια.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί δεν αδυνατίζω ενώ προσέχω τη διατροφή μου;

Γιατί η απώλεια βάρους δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο τρώμε. Ο μεταβολισμός, οι ορμόνες, ο ύπνος, το στρες, η κίνηση, η γενετική προδιάθεση και αρκετοί ακόμη παράγοντες επηρεάζουν το πώς ανταποκρίνεται το σώμα. Αυτός είναι και ο λόγος που δύο άνθρωποι μπορεί να κάνουν παρόμοια πράγματα και να μην έχουν καθόλου το ίδιο αποτέλεσμα.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι παίρνουν πιο εύκολα βάρος από άλλους;

Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους. Το αυξημένο βάρος μπορεί να προκύπτει μέσα από διαφορετικούς δρόμους, και η σύγχρονη έρευνα αρχίζει να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο γι’ αυτές ακριβώς τις διαφορές. Με άλλα λόγια, δύο σώματα που μοιάζουν εξωτερικά μπορεί να λειτουργούν αρκετά διαφορετικά από μέσα.

Τι είναι το Φλέγμα–Υγρασία στην Κινέζικη Ιατρική;

Είναι ένας όρος που μπορεί να ακούγεται παράξενος αν τον συναντάς πρώτη φορά. Στην Κινέζικη Ιατρική περιγράφει μια εικόνα στην οποία το σώμα έχει τάση να συσσωρεύει: βάρος, αίσθημα βαρύτητας, νωθρότητα και ορισμένα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με την πέψη και τη διαχείριση των υγρών. Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με παραπάνω κιλά έχει Φλέγμα–Υγρασία — ούτε ότι αρκεί ένα χαρακτηριστικό για να το συμπεράνουμε.

Υπάρχει σχέση ανάμεσα στο Φλέγμα–Υγρασία και την παχυσαρκία;

Φαίνεται πως υπάρχει μια ενδιαφέρουσα συσχέτιση. Σε μεγάλη μελέτη περισσότερων από 18.000 ενηλίκων, η ιδιοσυγκρασία Φλέγματος–Υγρασίας εμφανίστηκε συχνότερα σε ανθρώπους με αυξημένο βάρος και παχυσαρκία. Αυτό δεν μας λέει ότι το ένα προκαλεί το άλλο. Μας λέει όμως ότι η σχέση υπάρχει και αξίζει να μελετηθεί περισσότερο.

Μπορεί ο βελονισμός να βοηθήσει όταν δυσκολεύομαι να χάσω βάρος;

Υπάρχουν μελέτες που εξετάζουν τον βελονισμό ως συμπληρωματική παρέμβαση στη διαχείριση του βάρους, συνήθως μαζί με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο βελονισμός «αδυνατίζει». Το ενδιαφέρον βρίσκεται περισσότερο στο αν μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης που δεν κοιτάζει μόνο τα κιλά, αλλά τη συνολική εικόνα του ανθρώπου.

Βιβλιογραφία

1. Zhu YB, Wang Q, Wu CY, Pang GM, Zhao JX, Shen SL, Xia ZY, Yan X. «Logistic regression analysis on relationships between traditional Chinese medicine constitutional types and overweight or obesity». Zhong Xi Yi Jie He Xue Bao (Journal of Chinese Integrative Medicine), 2010;8(11):1023-1028. doi: 10.3736/jcim20101104. PMID: 21078265. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21078265/
2. «Traditional Chinese Medicine Body Constitutions as Predictors for Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis» (περιέχει την επίσημη ψυχολογική περιγραφή του Phlegm-Dampness Constitution). PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9687208/
3. Shin J, Li T, Zhu L, Wang Q, Liang X, Li Y, Wang X, Zhao S, Li L, Li Y. «Obese Individuals With and Without Phlegm-Dampness Constitution Show Different Gut Microbial Composition Associated With Risk of Metabolic Disorders». Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, 2022;12:859708. doi: 10.3389/fcimb.2022.859708. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9199894/
4. Reich W. Character Analysis (Charakteranalyse). 1933. https://en.wikipedia.org/wiki/Character_Analysis
5. Lowen A. The Language of the Body (αρχικός τίτλος: Physical Dynamics of Character Structure). Grune & Stratton, 1958. Περιγραφή περιεχομένου: https://iahip.org/page-1076503
6. Espinosa MA, Rivera Gutierrez R, Villamarin J, Acosta A. «Precision Medicine for Obesity Treatment». Journal of the Endocrine Society, 2025;9(9):bvaf102. doi: 10.1210/jendso/bvaf102. https://academic.oup.com/jes/article/9/9/bvaf102/8157062
7. Chen et al. «Acupuncture for Treatment of Obesity: An Umbrella Review». Journal of Evidence-Based Medicine, 2025. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jebm.70083
8. «Moxibustion for central obesity with phlegm-dampness constitution: a randomized controlled trial». PMID: 40825687. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40825687/

Σημείωση
Αυτή η σειρά είναι μια συγκριτική διερεύνηση — όχι απόδειξη. Οι συγκλίσεις που περιγράφονται ανάμεσα στην Κινέζικη Ιατρική, σε ψυχαναλυτικές και σωματοθεραπευτικές θεωρίες και στη σύγχρονη έρευνα δεν αποτελούν καθιερωμένες επιστημονικές αντιστοιχίες, αλλά παρατηρήσεις που αξίζει να μπουν σε διάλογο.

Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση ή θεραπευτική οδηγία. Η δυσκολία απώλειας βάρους είναι πολυπαραγοντική και δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε μία σωματική ιδιοσυγκρασία, έναν σωματότυπο, ένα ψυχολογικό χαρακτηριστικό ή έναν μεμονωμένο μεταβολικό μηχανισμό.