Μέρος 3: Το σώμα που κρυώνει

Κεντρικός άξονας: Yang Deficiency Constitution (τύπος κράσης ανεπάρκειας Yang)

Αναγνώριση

Πριν από οποιαδήποτε θεωρία, υπάρχει μια εικόνα που πολλοί αναγνωρίζουν αμέσως: το σώμα που κρυώνει πιο εύκολα από τα υπόλοιπα σώματα γύρω του. Τα χέρια και τα πόδια που μένουν παγωμένα ακόμα κι όταν όλοι οι άλλοι νιώθουν άνετα. Η ανάγκη για ζεστό ρόφημα, για κουβέρτα, για ένα δωμάτιο πιο ζεστό απ’ όσο θα ήθελε ο/η σύντροφος ή ο/η συγκάτοικος. Μια γενική έλλειψη ζωντάνιας που δεν μοιάζει ακριβώς με κόπωση —είναι πιο κοντά σε αίσθημα εσωτερικής χαμηλής φωτιάς.

Αν αναγνωρίζεις αυτή την εικόνα, δεν σημαίνει αυτόματα τίποτα για το βάρος σου. Σε αυτή την κατηγορία υπάρχουν τόσο σώματα με παραπανίσιο βάρος όσο και πολύ λεπτά.
Στο συγκεκριμένο άρθρο θα ασχοληθούμε με αυτά που αφορούν το παραπανίσιο βάρος.

Πώς προέκυψε η ερώτηση

Στα προηγούμενα μέρη αυτής της σειράς κοιτάξαμε
ένα σώμα που συσσωρεύει εύκολα (Phlegm-Dampness) και
ένα σώμα που εξαντλείται εύκολα (Qi Deficiency).
Το επόμενο βήμα της έρευνας ήταν φυσικό: υπάρχει ένα τρίτο, αναγνωρίσιμο σώμα, αυτό που δεν έχει απλώς λίγη ενέργεια αλλά φαίνεται να έχει χάσει κάτι πιο θεμελιώδες —μια εσωτερική θερμότητα, μια ζωτικότητα που κρατά το σύστημα «αναμμένο».

Ξεκίνησα την έρευνα υποθέτοντας ότι αυτό το σώμα θα ήταν, λογικά, ακόμα πιο επιρρεπές στο υπερβάλλον βάρος από τα δύο προηγούμενα — μια εικόνα «αργού μεταβολισμού» που φαίνεται διαισθητικά να οδηγεί εκεί.
Η βιβλιογραφία δεν επιβεβαίωσε αυτή την υπόθεση, και αυτό ήταν το πιο ενδιαφέρον εύρημα όλης της έρευνας για αυτό το άρθρο.

Μπορεί η ίδια η ιδέα της «χαμένης φωτιάς» να αποτυπώνεται και στο σώμα;

Στο πρώτο μέρος της σειράς χρησιμοποιήσαμε τον Alexander Lowen για μια εντελώς διαφορετική εικόνα σώματος (τη μαζοχιστική δομή χαρακτήρα).
Εδώ, ψάχνοντας στη βιβλιογραφία της Bioenergetic Analysis για κάτι σχετικό με χαμηλή εσωτερική θερμότητα και μειωμένη ζωτικότητα, βρήκα κάτι αρκετά συγκεκριμένο: τη σχιζοειδή δομή χαρακτήρα, όπως την περιέγραψε ο Lowen στο έργο του Bioenergetics (1975), όπου μείωσε την αρχική του τυπολογία επτά χαρακτήρων σε πέντε.

Ο Lowen περιγράφει το σχιζοειδές σώμα ως ενέργεια που έχει αποσυρθεί προς τον πυρήνα, με αποτέλεσμα τα άκρα —χέρια, πόδια— να μένουν κρύα, ενώ το πρόσωπο φαίνεται επιφυλακτικό και αποστασιοποιημένο. Η εικόνα ενός σώματος που έχει «τραβήξει τη ζέστη του προς τα μέσα» για λόγους επιβίωσης έχει μια πραγματική φαινομενολογική ομοιότητα με το πώς περιγράφεται το Yang Deficiency στην Κινέζικη Ιατρική.

Πρέπει όμως να είμαι ξεκάθαρη για δύο πράγματα:

Πρώτον, δεν υπάρχει καμία μελέτη που να συνδέει τα δύο αυτά συστήματα άμεσα — η ομοιότητα είναι δική μου ελεύθερη παρατήρηση, όχι εύρημα κάποιου ερευνητή και των δύο πεδίων μαζί.
Δεύτερον, υπάρχει και μια μελέτη που εξέτασε κατά πόσο οι τύποι του Lowen μπορούν πράγματι να αναγνωριστούν με συνέπεια.
Ο σχιζοειδής τύπος φάνηκε να αναγνωρίζεται καλύτερα από κάποιους άλλους, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί κλινική διάγνωση.

Οπότε κρατάμε αυτή την ομοιότητα ως μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση, όχι ως απόδειξη ότι τα δύο συστήματα περιγράφουν το ίδιο πράγμα.

Πρόκειται για τρία διαφορετικά θεωρητικά συστήματα που περιγράφουν, από τη δική τους οπτική, μια συγγενική εικόνα — όχι για αποδεδειγμένα ισοδύναμους μηχανισμούς.

Τι περιγράφει η Κινέζικη Ιατρική

Στο σύστημα εννέα τύπων κράσης (constitution) του Wang Qi (καθηγητής Κινέζικης Ιατρικής που ανέπτυξε τη σύγχρονη ταξινόμηση των εννέα τύπων κράσης) , το Yang Deficiency Constitution (τύπος κράσης με έλλειψη Yang)  είναι, σύμφωνα με πρόσφατη ανασκόπηση, ο πιο συχνός από τους οκτώ μη ισορροπημένους τύπους στον κινέζικο πληθυσμό (περίπου 16,4% σε εθνική επιδημιολογική έρευνα του 2017).
Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι η δυσανεξία στο κρύο: κρύα χέρια, πόδια, στομάχι και μέση, προτίμηση σε ζεστό φαγητό και ροφήματα, και μια γενική «πνευματική ατροφία» — μειωμένη ζωτικότητα που προηγείται συχνά της εμφάνισης συγκεκριμένης νόσου.

Μια μελέτη με υπέρυθρη θερμογραφία βρήκε πράγματι μετρήσιμα χαμηλότερη θερμοκρασία σε συγκεκριμένες περιοχές του σώματος (κοιλιά, στήθος, άκρα) σε άτομα με υψηλότερο σκορ Yang Deficiency, σε σχέση με άλλες κράσεις (constitutions) — μια από τις λίγες αντικειμενικές, επιβεβαιώσεις αυτής της εικόνας.

Εδώ χρειάζεται η ίδια διάκριση που κρατήσαμε σε όλη τη σειρά: το τύπος κράσης (constitution) περιγράφει μια σχετικά σταθερή, γενική τάση του σώματος.
Ο τύπος κράσης Yang Deficiency περιγράφει περισσότερο μια προδιάθεση, έναν τρόπο με τον οποίο τείνει να λειτουργεί το σώμα.
Αντίθετα όταν λέμε Ανεπάρκεια Yang, μιλάμε για μια συγκεκριμένη ανισορροπία που υπάρχει εκείνη τη στιγμή και εκδηλώνεται με συγκεκριμένα συμπτώματα.
Με απλά λόγια, άλλο είναι η γενική τάση του οργανισμού και άλλο αυτό που συμβαίνει στο σώμα μια δεδομένη στιγμή.

Τι δείχνει η επίσημη περιγραφή — και τι δείχνουν τα δεδομένα

Εδώ βρίσκεται το πιο σημαντικό εύρημα αυτής της έρευνας, και θέλω να το παρουσιάσω όσο πιο τίμια γίνεται.
Ορισμένες αναφορές της standardized περιγραφής του Yang Deficiency Constitution αναφέρουν, ανάμεσα στα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά, μια «τάση προς την παχυσαρκία».
Αν όμως κοιτάξει κανείς την πιο εκτεταμένη διαθέσιμη επιδημιολογική μελέτη σε επίπεδο κράσης (constitution)
—έρευνα σε 3.748 άτομα, δημοσιευμένη το 2017— η εικόνα είναι διαφορετική:
το Yang-Deficient group είχε χαμηλότερο μέσο δείκτη μάζας σώματος (23,07) σε σχέση με το ουδέτερο group (24,24),
και υψηλότερο ποσοστό υποβάρους, όχι υπέρβαρου.

Δεν θα προσπαθήσω να δώσω μια εύκολη εξήγηση εκεί που τα δεδομένα δεν είναι ξεκάθαρα. Είναι πιθανό η παραδοσιακή εικόνα του «κρύου και βαριού σώματος» να σχετίζεται περισσότερο με την τάση για οίδημα και κατακράτηση υγρών που συναντάμε στην Ανεπάρκεια Yang, παρά με πραγματική συσσώρευση λίπους. Προς το παρόν όμως δεν έχουμε αρκετά στοιχεία για να το πούμε με βεβαιότητα.

Αυτό που μπορούμε να δούμε πιο καθαρά είναι κάτι διαφορετικό. Ένας άνθρωπος που κρυώνει εύκολα και νιώθει ότι έχει λιγότερη ζωτικότητα μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να παραμένει δραστήριος, ιδιαίτερα τον χειμώνα ή όταν βρίσκεται σε κρύο περιβάλλον. Όχι επειδή το σώμα του «αποθηκεύει» περισσότερο, αλλά πολύ απλά επειδή όταν κρυώνεις και δεν έχεις ενέργεια, είναι δυσκολότερο να θέλεις να κινηθείς και να διατηρήσεις αυτή την κίνηση στην καθημερινότητά σου.

Τι σημαίνει πρακτικά

Αν αναγνωρίζεις το σώμα που περιγράφεται εδώ, το πιο χρήσιμο συμπέρασμα δεν είναι «άρα έχω αργό μεταβολισμό».

Αυτό που αξίζει να αναρωτηθεί κανείς είναι διαφορετικό: αν η δυσκολία δεν είναι τόσο «το σώμα μου αποθηκεύει», αλλά «το σώμα μου δυσκολεύεται να διατηρήσει την κίνηση όταν κρυώνει», τότε η θεραπευτική σκέψη αλλάζει κατεύθυνση.

Δεν χρειάζεται περιοριστική δίαιτα βασισμένη σε υποθετικό αργό μεταβολισμό. Χρειάζεται μια πιο ρεαλιστική αξιολόγηση του πώς η θερμορύθμιση, η ενέργεια και η διάθεση για κίνηση αλληλεπιδρούν σε αυτό το συγκεκριμένο σώμα.

Σε ό,τι αφορά τον βελονισμό: τα σημερινά δεδομένα δεν επιτρέπουν να μιλήσουμε για ένα τεκμηριωμένο πρωτόκολλο βελονισμού ειδικά για Yang Deficiency και απώλεια βάρους. Υπάρχει ευρύτερη έρευνα για βελονισμό και μοξα σε σχέση με την παχυσαρκία  γενικότερα, αλλά όχι κάτι στοχευμένο σε αυτή την κράση.
Η ερώτηση είναι :
Τι σημαίνει να ζητάμε από ένα σώμα να κινηθεί περισσότερο, ενώ αυτό βιώνει το ίδιο του το περιβάλλον ως κρύο;

Συχνές ερωτήσεις

Το Yang Deficiency Constitution σημαίνει αργό μεταβολισμό;
Όχι με τον τρόπο που συνήθως εννοείται ο όρος. Δεν βρέθηκε μελέτη σε επίπεδο constitution που να συνδέει την ανεπάρκεια Yang  με μετρημένο χαμηλότερο βασικό μεταβολικό ρυθμό.

Γιατί μερικές πηγές λένε ότι η ανεπάρκεια Yang συνδέεται με παχυσαρκία;
Ορισμένες περιγραφές αναπαράγουν κλασική παθοφυσιολογία (οίδημα, κατακράτηση υγρών σε προχωρημένη ανεπάρκεια Yang) ως «τάση προς παχυσαρκία». Η μεγαλύτερη διαθέσιμη επιδημιολογική μελέτη δείχνει το αντίθετο σε επίπεδο κράσης(constitution).

Η κράση ανεπάρκειας Yang (Yang Deficiency Constitution) είναι το ίδιο με το μοτίβο ανεπάρκειας νεφρού( Kidney Yang Deficiency pattern);
Όχι. Το πρώτο περιγράφει μια γενική, σχετικά σταθερή τάση. Το δεύτερο είναι συγκεκριμένη κλινική εικόνα σε συγκεκριμένη στιγμή, με δικό της σύνολο θεραπευτικών επιλογών.

Μπορεί κάποιος να έχει και ανεπάρκεια Yang (Yang Deficiency) και Φλέγμα Υγρασία (Phlegm-Dampness Constitution) ταυτόχρονα;
Ναι. Οι τύποι κράσης συχνά συνυπάρχουν, και αυτός ο συνδυασμός αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως σχετικά κοινός.

Μπορεί να βοηθήσει ο βελονισμός όταν υπάρχει Yang Deficiency και δυσκολία στην απώλεια βάρους;
Υπάρχουν έρευνες για τη χρήση του βελονισμού στην απώλεια βάρους, όχι όμως ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο για τον τύπο κράσης Yang Deficiency. Άλλωστε, στην Κινέζικη Ιατρική δεν αντιμετωπίζουμε μόνο το βάρος ή έναν τύπο κράσης. Η θεραπεία προσαρμόζεται σε κάθε άνθρωπο, ανάλογα με τη συνολική του εικόνα — την ενέργεια, το κρύο, την πέψη, τον ύπνο και όποια άλλα συμπτώματα υπάρχουν. Έτσι και ο βελονισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος μιας πιο εξατομικευμένης προσέγγισης στην προσπάθεια απώλειας βάρους.

Και μετά;

Αν το Yang Deficiency μας έδειξε ένα σώμα που έχει τραβήξει τη ζέστη του προς τα μέσα, το επόμενο σώμα της σειράς κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση: ένα σώμα που φαίνεται να έχει πάρα πολλή θερμότητα, όχι πολύ λίγη — και που, όπως θα δούμε, δεν πρέπει να μπερδευτεί με το σώμα που ήδη γνωρίσαμε στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς.

Βιβλιογραφία

1. Li M, Mo S, Lv Y, Tang Z, Dong J. «A Study of Traditional Chinese Medicine Body Constitution Associated with Overweight, Obesity, and Underweight». Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2017;2017:7361896. doi: 10.1155/2017/7361896. PMID: 29234426. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5671717/
2. «Progress in the study of Yang-deficiency constitution in terms of Traditional Chinese Medicine: a narrative review». PMC, 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10012185/
3. «Serum protein profile of yang-deficiency constitution in traditional Chinese medicine revealed by protein microarray analyses». Journal of Traditional Chinese Medical Sciences (ScienceDirect), 2019. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2095754819300171
4. «Yang-deficiency constitution drives poor outcomes in clear cell renal cell carcinoma by modulating the tumour immune microenvironment». PMC. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12675363/
5. Lowen A. Bioenergetics. New York: Coward, McCann & Geoghegan, 1975.
   The Alexander Lowen Foundation
6. May J. «Empirical Analyses of the Character Typologies of Wilhelm Reich and Alexander Lowen: A Review». USA Body Psychotherapy Journal, 2006;5(2). https://www.ibpj.org/issues/usabpj-articles/(6)_May__J._Empirical_Analyses_of_the_Character_Typologies._USABPJ_5.2__2006.pdf
7. Classification and Determination of Constitution in TCM. China Association of Chinese Medicine, 2009 (επίσημο πρότυπο ταξινόμησης constitution).https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4826698/

Σημείωση

Η σειρά αποτελεί συγκριτική διερεύνηση και όχι απόδειξη ότι διαφορετικά θεωρητικά συστήματα περιγράφουν το ίδιο φαινόμενο. Οι πιθανές συγκλίσεις μεταξύ Κινέζικης Ιατρικής, ψυχοδυναμικών/σωματικών θεωριών και σύγχρονης έρευνας δεν αποτελούν καθιερωμένες επιστημονικές ισοδυναμίες. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Η δυσκολία απώλειας βάρους είναι πολυπαραγοντική.