Μέρος 2: Η ίδια αδυναμία, δύο διαφορετικά σώματα
Κεντρικός άξονας: Qi Deficiency και Yang Deficiency
Μια παρατήρηση που αρχικά έμοιαζε αντιφατική
Στην πρώτη σειρά αυτού του project που εχει να κάνει με ένα σύστημα εννέα σωματικών ιδιοσυγκρασιών σύμφωνα με την Κινέζικη Ιατρική εξετάσαμε το Qi Deficiency ως το εξαντλημένο σώμα και το Yang Deficiency ως το σώμα που έχει χάσει τη φωτιά του. Και στα δύο άρθρα η κεντρική ερώτηση ήταν γιατί ένας άνθρωπος με αυτή τη λειτουργική εικόνα μπορεί να δυσκολεύεται να χάσει βάρος.
Τώρα, αναζητώντας στη βιβλιογραφία την αντίθετη πλευρά —ποιοι τύποι κράσης εμφανίζουν σχέση με χαμηλότερο βάρος— συναντάμε ξανά τους ίδιους δύο τύπους.
Η μελέτη 3.748 ατόμων που χρησιμοποιήσαμε και στο προηγούμενο άρθρο δείχνει κάτι που αξίζει να ειπωθεί καθαρά: το Qi Deficiency και το Yang Deficiency ήταν ανάμεσα στους λίγους τύπους κράσης που παρουσίασαν στατιστικά σημαντική σχέση με τον ΔΜΣ, αλλά προς την κατεύθυνση του χαμηλότερου και όχι του υψηλότερου βάρους.
Ο μέσος ΔΜΣ ήταν 23,66 στην ομάδα Qi Deficiency και 23,07 στην ομάδα Yang Deficiency, έναντι 24,24 στην ουδέτερη ομάδα. Το ποσοστό λιποβαρών ατόμων ήταν επίσης υψηλότερο: 5,86% στο Qi Deficiency και 6,21% στο Yang Deficiency, έναντι 2,59% στην ουδέτερη ομάδα.
Δεν πρόκειται για λάθος αντιγραφής από την προηγούμενη σειρά. Είναι το ίδιο εύρημα, ιδωμένο από την άλλη πλευρά της ζυγαριάς.
Πώς γίνεται ο ίδιος τύπος κράσης να εμφανίζεται σε δυο διαφορετικούς σωματότυπους;
Η πρώτη αντίδραση μπορεί να είναι η σύγχυση: πώς γίνεται η ίδια λειτουργική τάση να εμφανίζεται τόσο σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να χάσουν βάρος όσο και σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να το αυξήσουν;
Το εύρημα μάς υπενθυμίζει ότι οι τύποι κράσης δεν λειτουργούν σαν απλές κατηγορίες βάρους, όπου κάθε τύπος αντιστοιχεί υποχρεωτικά σε μία κατεύθυνση — «αυτός παχαίνει» ή «αυτός αδυνατίζει». Περιγράφουν γενικότερες λειτουργικές τάσεις και η ίδια τάση μπορεί να εκφραστεί διαφορετικά, ανάλογα με τη συνολική εικόνα του ανθρώπου.
Στο πρώτο άρθρο για το Qi Deficiency, το κεντρικό θέμα ήταν η εύκολη κόπωση και η μειωμένη αντοχή — όχι μια άμεση, αποδεδειγμένη τάση συσσώρευσης λίπους. Αυτό παραμένει σωστό. Σε έναν άνθρωπο η εξάντληση μπορεί να περιορίζει την κίνηση και να δυσκολεύει την απώλεια βάρους. Σε έναν άλλο μπορεί να συνυπάρχει με μειωμένη όρεξη, πεπτική δυσφορία ή δυσκολία να διατηρήσει σταθερή πρόσληψη τροφής, συνοδεύοντας τελικά χαμηλότερο βάρος.
Αυτή είναι μια εύλογη κλινική ανάγνωση, όχι μηχανισμός που αποδείχθηκε από τη συγκεκριμένη μελέτη. Η μελέτη καταγράφει τη συσχέτιση· δεν εξηγεί από μόνη της γιατί εμφανίζεται.
Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για το Yang Deficiency. Η παραδοσιακή περιγραφή συχνά αναφέρει τάση προς αύξηση βάρους ή οίδημα, ενώ στη συγκεκριμένη πληθυσμιακή μελέτη η ομάδα Yang Deficiency εμφάνισε χαμηλότερο μέσο ΔΜΣ και μεγαλύτερη συχνότητα ελλιποβαρούς. Αυτή η απόκλιση δεν ακυρώνει τη μία ή την άλλη οπτική. Μας καλεί να μη μετατρέπουμε μια παραδοσιακή περιγραφή σε αυτόματο συμπέρασμα για κάθε σώμα.
Τι λέει η Κινέζικη Ιατρική για αυτή την ασυμμετρία
Χωρίς να προσπαθήσουμε να μεταφράσουμε το Qi Deficiency σε έναν σύγχρονο βιολογικό μηχανισμό, αξίζει να σημειωθεί ότι η κλασική θεωρία δεν περιγράφει την ανεπάρκεια Qi ως μία ενιαία διαδικασία με ένα μόνο αποτέλεσμα.
Η ανεπάρκεια Qi του Σπλήνα, για παράδειγμα —ένα κλασικό πρότυπο ανισορροπίας και όχι το ίδιο πράγμα με τον τύπο κράσης— μπορεί παραδοσιακά να περιγραφεί με δύο διαφορετικές εκφράσεις. Στη μία, η ανεπαρκής μετατροπή και μεταφορά των τροφών ευνοεί τη συσσώρευση Υγρασίας και Φλέγματος. Στην άλλη, η θρέψη του οργανισμού δεν υποστηρίζεται επαρκώς και η εικόνα χαρακτηρίζεται περισσότερο από αδυναμία, μειωμένη όρεξη και δυσκολία διατήρησης βάρους.
Δύο διαφορετικές εκβάσεις μιας γενικής εικόνας ανεπάρκειας, ανάλογα με όσα συνυπάρχουν στον συγκεκριμένο άνθρωπο.
Αυτό αποτελεί κλασικό θεωρητικό πλαίσιο και όχι εμπειρικά αποδεδειγμένη σύνδεση ανάμεσα στον τύπο κράσης και σε συγκεκριμένο πρότυπο ανισορροπίας. Δεν αποδεικνύει τον μηχανισμό πίσω από τα ευρήματα της μελέτης. Προσφέρει, όμως, έναν τρόπο να καταλάβουμε γιατί η έννοια της «ανεπάρκειας» δεν οδηγεί αναγκαστικά στην ίδια έκβαση ως προς το βάρος.
Τύπος κράσης ≠ πρότυπο ανισορροπίας
Η διάκριση χρειάζεται και εδώ. Ο τύπος κράσης (constitution) Qi Deficiency ή Yang Deficiency περιγράφει μια γενική και σχετικά σταθερή τάση. Ένα ενεργό πρότυπο ανισορροπίας (pattern) —όπως η ανεπάρκεια Qi του Σπλήνα— περιγράφει τη συγκεκριμένη κλινική εικόνα εκείνης της χρονικής περιόδου, με τα δικά της κριτήρια.
Το πρώτο δεν καθορίζει αυτόματα το δεύτερο. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει γενική τάση προς Qi Deficiency, αλλά η σημερινή του δυσκολία να διατηρήσει βάρος να επηρεάζεται από διαφορετικούς ή πρόσθετους παράγοντες. Αντίστοιχα, ένας άνθρωπος μπορεί να παρουσιάσει ένα προσωρινό πρότυπο ανεπάρκειας χωρίς αυτό να αποτελεί τον σταθερό τύπο κράσης του.
Αυτή η διάκριση δεν περιπλέκει άσκοπα την εικόνα. Την κάνει πιο εξατομικευμένη και αποτρέπει τις γρήγορες ετικέτες.
Τι σημαίνει πρακτικά
Αν αναγνωρίζεις μια εικόνα εύκολης κόπωσης ή δυσανεξίας στο κρύο μαζί με δυσκολία να πάρεις ή να διατηρήσεις βάρος, δεν χρειάζεται να επιλέξεις ανάμεσα σε δύο πρόχειρες εξηγήσεις: «έχω αργό μεταβολισμό» ή «καίω τα πάντα».
Πιο χρήσιμο είναι να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο συνδέονται η όρεξη, η πέψη, η αντοχή, ο ύπνος, η θερμοκρασία του σώματος και η χρονική πορεία του βάρους. Το χαμηλό βάρος δεν λέει από μόνο του αν υπάρχει ανεπαρκής πρόσληψη, αυξημένη ενεργειακή δαπάνη, πεπτική δυσκολία, οργανικός παράγοντας ή συνδυασμός περισσότερων στοιχείων.
Η μελέτη δείχνει μια πραγματική συσχέτιση των δύο τύπων κράσης με χαμηλότερο βάρος στο συγκεκριμένο δείγμα. Δεν αποδεικνύει αιτιότητα και το εύρημα χρειάζεται επιβεβαίωση σε περισσότερους πληθυσμούς. Παρ’ όλα αυτά, έχει αξία γιατί μας απομακρύνει από το απλοϊκό σχήμα «μία κράση — μία κατεύθυνση βάρους».
Δεν υπάρχει σήμερα επαρκής στοχευμένη έρευνα για βελονισμό ειδικά σε Qi Deficiency ή Yang Deficiency με στόχο την αύξηση βάρους. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει θεραπευτικός στόχος. Σημαίνει ότι ο στόχος χρειάζεται να βασιστεί στη συγκεκριμένη λειτουργική εικόνα —για παράδειγμα στην όρεξη, την πέψη, τον ύπνο, τη ρύθμιση ή την αντοχή— και όχι σε μια γενική υπόσχεση αύξησης κιλών.
Μια εξατομικευμένη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να οργανωθούν αυτά τα στοιχεία, αφού προηγηθεί ο κατάλληλος ιατρικός έλεγχος όταν η δυσκολία αύξησης ή διατήρησης βάρους είναι επίμονη ή εμφανίστηκε πρόσφατα.
Τι αλλάζει όταν σταματάμε να θεωρούμε την «αδυναμία» μία ενιαία κατάσταση και εξετάζουμε πώς εκφράζεται στο συγκεκριμένο σώμα;
Συχνές ερωτήσεις
Το Qi Deficiency συνδέεται με χαμηλό ή με υψηλό βάρος;
Δεν συνδέεται αποκλειστικά με το ένα ή το άλλο. Στη μελέτη των 3.748 ατόμων, όσοι ανήκαν στην ομάδα Qi Deficiency είχαν κατά μέσο όρο χαμηλότερο ΔΜΣ και μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι ελλιποβαρείς σε σχέση με την ουδέτερη ομάδα. Αυτό όμως δείχνει μια συσχέτιση σε επίπεδο πληθυσμού· δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος με Qi Deficiency θα είναι απαραίτητα αδύνατος.
Έρχεται αυτό σε αντίθεση με το προηγούμενο άρθρο για το Qi Deficiency και την απώλεια βάρους;
Όχι. Εκεί εξετάσαμε κάτι διαφορετικό: πώς η κόπωση, η μειωμένη αντοχή και η χαμηλή ενέργεια μπορούν να κάνουν την προσπάθεια απώλειας βάρους δυσκολότερη. Δεν είπαμε ότι το Qi Deficiency προκαλεί αύξηση βάρους. Το ενδιαφέρον είναι ακριβώς ότι ο ίδιος τύπος κράσης δεν οδηγεί όλους τους ανθρώπους στην ίδια εικόνα.
Γιατί το Yang Deficiency έχει συνδεθεί παραδοσιακά με τάση αύξησης βάρους, ενώ στη μελέτη εμφανίστηκε χαμηλότερος ΔΜΣ;
Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα και δεν έχουμε ακόμη σαφή απάντηση. Η παραδοσιακή εικόνα του Yang Deficiency μπορεί να περιλαμβάνει κατακράτηση υγρών ή συσσώρευση Υγρασίας, αλλά αυτά δεν εμφανίζονται απαραίτητα σε όλους. Δεν μπορούμε επομένως να χρησιμοποιήσουμε αυτή την εξήγηση ως αποδεδειγμένο μηχανισμό για το εύρημα της μελέτης.
Μπορούν δύο άνθρωποι με τον ίδιο τύπο κράσης να έχουν τελείως διαφορετικό βάρος;
Ναι. Ο τύπος κράσης περιγράφει μια γενικότερη τάση του οργανισμού, όχι το τελικό σωματικό βάρος. Η όρεξη, η πέψη, η μυϊκή μάζα, η καθημερινή κίνηση, ο ύπνος, το στρες και πολλοί ακόμη παράγοντες επηρεάζουν το πού τελικά θα βρίσκεται το βάρος ενός ανθρώπου.
Τι νόημα έχει τότε να γνωρίζω τον τύπο κράσης μου;
Όχι για να προβλέψουμε από αυτόν πόσα κιλά «θα έπρεπε» να έχεις. Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα ακόμη κομμάτι της συνολικής εικόνας: πώς είναι η ενέργεια, η όρεξη και η πέψη, αν υπάρχει έντονη αίσθηση κρύου, πώς είναι ο ύπνος και ποια άλλα συμπτώματα συνυπάρχουν.
Πότε χρειάζεται να διερευνηθεί η δυσκολία αύξησης βάρους;
Όταν δυσκολεύεσαι σταθερά να πάρεις ή να διατηρήσεις βάρος, όταν χάνεις κιλά χωρίς να το επιδιώκεις ή όταν μαζί εμφανίζονται συμπτώματα όπως έντονη κόπωση, μειωμένη όρεξη, πεπτικές ενοχλήσεις, μεγάλη δυσανεξία στο κρύο ή διαταραχές ύπνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται πρώτα να διερευνηθούν οι πιθανοί ιατρικοί λόγοι.
Και μετά;
Τα δύο πρώτα μέρη εξέτασαν τη δυσκολία αύξησης βάρους μέσα από το πλαίσιο των τύπων κράσης της Κινέζικης Ιατρικής. Το επόμενο μέρος αφήνει προσωρινά αυτό το πλαίσιο και περνά στο καθαρά βιολογικό ερώτημα:
Αν δύο άνθρωποι φάνε πραγματικά την ίδια επιπλέον ποσότητα τροφής, θα πάρουν το ίδιο βάρος;
Η απάντηση έρχεται από ελεγχόμενα πειράματα υπερσίτισης και είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από το απλό «θερμίδες μέσα — θερμίδες έξω».
Αν αναγνωρίζεις την εικόνα της κόπωσης, του κρύου ή της πεπτικής δυσκολίας μαζί με χαμηλό βάρος, η εξατομικευμένη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να φανεί ποια στοιχεία ανήκουν στην ίδια λειτουργική εικόνα και ποια χρειάζονται διαφορετική διερεύνηση.
Βιβλιογραφία
Li M, Mo S, Lv Y, Tang Z, Dong J. “A Study of Traditional Chinese Medicine Body Constitution Associated with Overweight, Obesity, and Underweight.” Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2017;2017:7361896. doi:10.1155/2017/7361896. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5671717/
China Association of Chinese Medicine. Classification and Determination of Constitution in TCM (ZYYXH/T157-2009). Beijing: China Press of Traditional Chinese Medicine; 2009.https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=112818
Σημείωση
Η σειρά αποτελεί συγκριτική διερεύνηση και όχι απόδειξη ότι διαφορετικά θεωρητικά συστήματα περιγράφουν το ίδιο φαινόμενο. Οι πιθανές συγκλίσεις μεταξύ Κινέζικης Ιατρικής και σύγχρονης έρευνας δεν αποτελούν καθιερωμένες επιστημονικές ισοδυναμίες. Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση. Η δυσκολία διατήρησης ή αύξησης βάρους είναι πολυπαραγοντική.
